Fiyat, iktisat biliminin ve buna bağlı olarak oluşan finansal hareketlerin temelini oluşturmaktadır. Genel olarak incelemek gerekirse; fiyat teorisi, ekonomik etkiler açısından meta ve hizmete konu olan birbirinden farklı ekonomik etmenler arasındaki ticari değerin yaratılmasını ve aktarılmasını açıklar. Fiyat Teorisi’nde “Hayatta kalmak için su, elmasa göre çok daha kritik bir öneme sahipken, suyun çok ucuz olmasına karşılık elmas neden çok pahalıdır?” sorusu, Adam Smith (1776) tarafından ortaya konulan “Elmas-Su Paradoksu”nun çıkış noktasıdır. Adam Smith “değer”in kelime anlamını iki şekilde açıklamaktadır: Değer, bazen belli bir nesnenin faydasına vurgu yaparken, bazen de nesnenin diğer mallara karşı satın alma gücünü ifade etmektedir. Birinci kavram “kullanım değeri”, ikincisi ise “piyasa (mübadele) değeri” olarak tanımlanabilir.

Smith’e göre elmas ve diğer önemli taşların değeri, göreli olarak az olmalarından ve çıkarılmaları için harcanan emek gücünden kaynaklanmaktadır. Bu sebeple burada “gerçek fiyatı” belirleyen; metanın piyasa değerini oluşturan temel birimlerden biri olan emektir. Smith’e göre metanın “nominal fiyatı” ise ticarette kullanılan dövizin değeri ile bağlantılıdır ve bu nedenle dalgalanmaların görülebilmesi olasıdır. Bu durumda emek-değer teorisine göre Elmas-Su Paradoksu tekrar çözümlendiğinde, emek açısından 1 kilogram elmasın, 1 kilogram suya göre eldesinin çok daha zor olduğu görülmektedir. Adam Smith’in teorisinden emeğin ana değer ölçütü olarak gözlemlendiği ve Elmas-Su Paradoksu’nun bunun üzerinden şekillendirildiği görülse de, aradan geçen yaklaşık yüz yıllık süre içinde yeni çalışmalar da yapılmıştır. Özellikle Carl Menger (1871) metanın değerini marjinal fayda ile ilişkilendirmiştir. Burada açıkça belirtilmek istenen, marjinal faydanın her hangi bir metanın değerinin belirlenmesinde emekten daha çok öne çıkabildiğidir. Bir başka deyişle, hayatın devamlılığı için gerekli olan ilk birim su, birey için kritiktir. Ancak fayda açısından bu noktadan sonraki her ek birim su, suyun değerini aşağı çekmektedir. Menger’e göre, Elmas-Su Paradoksu’nda elmas ile su arasındaki asıl ayrım noktası burada açığa çıkmaktadır.

Aynı paradoks, farklı bir yaklaşımla ele alınacak olursa, incinin fiyatının yüksek olduğu bilinmektedir. William Stanley Jevons (1881) bu konuda şu soruyu sormaktadır: “İnsanların inci için suya dalış yapmalarının sebebi incinin fiyatının çok yüksek olmasından mı kaynaklanmaktadır, yoksa inci çıkarma işlemi için dalış gerçekleştirilmesi gerektiği için mi incinin fiyatı bu denli yüksektir?” ve ardından şu sonuca varmaktadır: Daha fazla ürün için zorunlu olan emek, bu ürünün tedariğini kontrol etmektedir. Burada tedarik, emtia insanlar tarafından yapılsın veya yapılmasın, daha fazlası için oluşan istek veya talep hevesinin değer kavramını kontrol etmesidir. Leon Walras (1874/77) ise meta fiyatının, artış gösteren taleple yükseleceği, buna karşılık tedariğin artmasıyla düşüş eğilimi göstereceğini belirtmiştir.

Fiyat kavramının daha iyi anlaşılabilmesi için, konu para konsepti üzerinden özetlendiğinde: Bir insanın x1 oranında meta-1 karşılığında, x2 oranında meta-2’den takas ederek ticaret yaptığı düşünülürse, burada x1/x2 oranı kişinin meta-2 için ödemiş olduğu fiyata karşılık gelmektedir. Bir örnek ile somutlaştırıldığında; elma meta-1’e, muz ise meta-2’ye karşılık gelecek olursa, bu durumda elma miktarına karşılık muz miktarının oranı, elma birimi cinsinden muzun fiyatına denk gelecektir. Böyle bir takas ekonomisindeki para birimi “elma” olarak adlandırılacaktır. Her hangi iki metadan birinin fiyatının diğerine normalize edildiği bu takas ekonomisinde, iki metadan sonuncusu ölçüm standardı metası olarak adlandırılmaktadır.

Kaynak: “Türkiye Elektrik Piyasası Kısa Dönemli Referans Fiyat Tahmini” Yüksek Lisans Tezi – Sercan Yıldız

Üye olun.

Üye olun.

Mail listemize üye olarak, en son haber ve güncel makalelerle piyasaya hakim olun. Mailinize gelen onay e-mailini kabul etmeyi unutmayın!

Teşekkürler. Başarılı bir şekilde üye oldunuz. Mailinize gelen e-maili onaylamayı unutmayın!

Pin It on Pinterest

Shares